Modern Kazançların ve Maaşların Zekâtı: Fon, Hisse Senedi, Kripto ve Ticari Alacaklarda Zekât Fıkhı

Modern Kazançların ve Maaşların Zekâtı: Fon, Hisse Senedi, Kripto ve Ticari Alacaklarda Zekât Fıkhı

Modern iktisadi hayat, klasik fıkıh kitaplarının telif edildiği dönemlerde mevcut olmayan pek çok yeni finansal enstrümanı, menkul kıymeti ve gelir modelini beraberinde getirmiştir. Aylık düzenli maaş gelirleri, serbest meslek kazançları, borsa hisse senetleri, katılım fonları, kıymetli evraklar ve kripto varlıklar gibi çağdaş birikimlerin zekâtlandırılması, İslam dünyasındaki muteber fıkıh meclisleri ve ulema tarafından derinlemesine tetkik edilmiştir. Peki, modern kazançların ve hisse senetlerinin zekâtı nasıl hesaplanır?

1. Aylık Maaş ve Serbest Meslek Kazançlarının Zekâtı

Memur, işçi ve serbest meslek erbaplarının elde ettiği gelirlerin zekâtında iki temel yaklaşım bulunmaktadır:

  • Yıl Sonu Birikim Esası (Cumhur Uleması): Kişi her ay eline geçen maaştan aile nafakası, ev kirası ve zaruri harcamalarını yapar. Maaşın alındığı anda zekât gerekmez. Kişinin zekât dönemi (örneğin Ramazan ayı) geldiğinde elinde kalan nakit, altın ve ticari birikimleri nisabı aşıyorsa, mevcut toplam birikim üzerinden %2.5 zekât verilir.
  • Müstafad Mal / Anlık İnfak Esası (Bazı Çağdaş Fakihler): İbn Abbas (r.a.) ve İbn Mes’ud’un (r.a.) bazı ictihadlarına dayanan bu görüşe göre; yüksek maaş alan kimseler yıl sonunu beklemeden, ellerine geçen net gelirden aslî giderlerini çıktıktan sonra kalan tutarın kırkta birini fakirlere aktarabilirler. Bu yöntem hem infakı kolaylaştırır hem de yıl içindeki fakirlerin ihtiyacını karşılar.

2. Borsa ve Hisse Senetlerinde Zekât Nasıl Hesaplanır?

İslam Fıkıh Akademisi (Mecmaü’l-Fıkhi’l-İslâmî) kararlarına göre, helal sektörlerde faaliyet gösteren anonim şirketlerin hisse senetleri iki farklı niyetle değerlendirilir:

Yatırım AmacıDeğerleme ŞekliZekât Oranı
Al-Sat (Ticaret/Trading) Amacıyla TutulanlarHissenin zekât tarihindeki güncel piyasa (borsa) değeri esas alınır.%2.5 (1/40)
Uzun Vadeli Temettü (Ortaklık) Amacıyla TutulanlarŞirketin duran varlıkları (bina, fabrika, makine) muaftır. Yalnızca dönen varlıkları (nakit, stok, ticari alacak) oranında zekât verilir (Genelde net kârın veya piyasa değerinin %10-25’i arası arındırma yapılır).%2.5 (Dönen varlık payına)

3. Katılım Fonları, Eurobond ve Kıymetli Evraklar

Faizsiz katılım bankalarında açılan kâr-zarar ortaklığı fonlarında biriken ana para ile tahakkuk etmiş kâr payı toplamı, yıl dönümünde nisap miktarını bulmuşsa toplam bakiye üzerinden %2.5 oranında zekâta tabidir. Haksız kazanç ve şüpheli gelirler ise zekât niyetiyle değil, arınma (tathîr) niyetiyle sevap beklemeksizin yoksullara infak edilmelidir.

İlgili Finans ve Helal Kazanç Rehberleri

Modern iktisat ve helal ticaret fıkhına dair sitemizdeki diğer araştırmaları inceleyebilirsiniz:

«Doğru ve güvenilir tüccar; peygamberler, sıddîklar ve şehitlerle beraberdir.»

(Sünen-i Tirmizî, Büyû’, 4; Sünen-i Dârimî, Büyû’, 8)

4. Kripto Paralar, Sanal Varlıklar ve Dijital Cüzdan Zekâtı

Günümüzde alım-satım aracı veya yatırım amacıyla dijital cüzdanlarda tutulan ve dinen meşru projeleri temsil eden kripto varlıklar, fıkhen ticaret malı hükmündedir. Nisap miktarını (80.18 gram altın değeri) aşan ve üzerinden bir hicri yıl geçen kripto varlıkların, zekât verildiği günkü güncel piyasa değeri (nakit karşılığı) hesaplanarak %2.5 (kırkta bir) oranında zekâtı verilmelidir. Spekülatif kumar unsuru taşımayan varlıklar bu kapsamda değerlendirilir.

5. Gayrimenkul Yatırımları ve Kira Gelirlerinde Zekât

Ticaret kastı olmaksızın, gelir getirmesi amacıyla satın alınan daire, arsa veya dükkanların bina/mülk değerine zekât düşmez. Çünkü bunlar İslam fıkhında “havâic-i asliyye” (asli ihtiyaç) veya “üretim aracı” mesabesindedir. Zekât, bunlardan elde edilen ve yıl sonunda diğer nakit birikimlerle birlikte nisap miktarını aşan net kira gelirinden %2.5 oranında verilir. Şayet gayrimenkul al-sat yapmak (ticaret) amacıyla elde tutuluyorsa, o takdirde her yıl güncel piyasa rayici üzerinden kırkta bir zekât ödenir.

Altın ve Ziynet Eşyalarının Zekâtı: Kadınların Şahsi Takılarında Dört Mezhebin Hükmü ve Hesaplama Yöntemi

Altın ve Ziynet Eşyalarının Zekâtı: Kadınların Şahsi Takılarında Dört Mezhebin Hükmü ve Hesaplama Yöntemi