Kadınların meşru ölçüler dahilinde süslenmek amacıyla edindikleri altın ve gümüş ziynet eşyalarının zekâta tabi olup olmadığı, İslam fıkhında sahabe döneminden itibaren en çok müzakere edilen ve mezhepler arasında ictihad farklılığı bulunan en önemli meselelerden biridir. Günümüzde hanımların tasarrufunda bulunan altın bilezik, kolye, cumhuriyet altını veya takı setlerinin toplam ağırlığı nisap miktarına ulaştığında ziynet eşyalarının zekâtı nasıl verilir ve dört mezhebin hükmü nedir?
1. Dört Mezhebin Ziynet Eşyası Zekâtındaki İctihadları
Ziynet eşyalarının zekâtı hususunda İslam uleması iki ana görüşe ayrılmıştır:
| Mezhep | Hüküm | Temel Delil ve Gerekçe |
|---|---|---|
| Hanefî Mezhebi | Zekât Farzdır (Gerekir) | Altın ve gümüş yaratılışı gereği paradır (nümûv/artıcı vasfı vardır). Kullanılsın ya da kullanılmasın 80.18 gramı aşarsa kırkta bir zekâtı verilir. |
| Şâfiî Mezhebi | Zekât Gerekmez (Mubah kullanımda) | Kadının israfa kaçmaksızın mutat olarak taktığı ziynet, evdeki elbise veya eşya gibidir; zekâttan muaftır. Ancak yatırım/ticaret için saklanırsa gerekir. |
| Mâlikî Mezhebi | Zekât Gerekmez | İbâha sınırları içinde kullanılan takı zekâta tabi değildir. |
| Hanbelî Mezhebi | Zekât Gerekmez | Kadının mubah olan süsü şahsi asli ihtiyaç mesabesindedir. |
2. Hanefî Mezhebinin Delilleri ve İhtiyat Prensibi
Hanefî fakihleri, Kur’an’daki «Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlar var ya, işte onlara acıklı bir azabı müjdele!» (et-Tevbe 9/34) ayetinin umumi lafzını esas almışlardır. Ayrıca Hz. Âişe (r.a.) ve Ümmü Seleme (r.a.) validelerimizin taktığı altın halkalar veya bilezikler hakkında Resûlullah Efendimiz’in (s.a.v.): «Bunun zekâtını veriyor musun? Kıyamet gününde Allah’ın bunlardan ateşten iki bilezik yapıp sana takmasını ister misin?» (Ebû Dâvûd, Zekât, 4; Tirmizî, Zekât, 12) şeklindeki nebevî ikazlarını delil kabul etmişlerdir. Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu da Hanefî ictihadını esas alarak kadınların şahsi altın ziynetlerinin 80.18 gramı aştığında zekâta tabi olduğunu fetvaya bağlamıştır.
3. Farklı Ayarlardaki Altınların Zekâtı Nasıl Hesaplanır?
Kuyumculukta takılar 14, 18, 22 veya 24 ayar olarak üretilir. Zekât hesaplanırken saf altın (24 ayar / 1000 milyem) karşılığı bulunmalıdır:
- 22 Ayar Bilezikler: Ağırlık x 0.916 formülüyle 24 ayar saf altın karşılığı bulunur.
- 14 Ayar Takılar: Ağırlık x 0.585 formülüyle saf altın miktarı hesaplanır.
- Genel Toplam: Evdeki tüm altınların saf gramajı toplanır; şayet 80.18 gram saf altını aşıyorsa, toplam ağırlığın veya güncel piyasa değerinin %2.5’i (1/40’ı) ihtiyaç sahiplerine nakit veya altın olarak ödenir.
İlgili Malî İbadet ve Fıkıh Rehberleri
Zekât hesabı ve aile hukukuyla ilgili diğer muteber rehberlerimize başvurabilirsiniz:
- Zekât nisabı ve genel hesaplama kuralları için: Zekât Ahkâmı ve Nisap Miktarı Hesaplama Rehberi
- İslam fıkhında kadın hakları ve mülkiyet için: İslam Dininde Kadının Yeri ve Hakları
- Zekât ve fitre dağıtım esasları için: Zekât ve Sadaka-i Fıtır Hakkında Sık Sorulan Sorular
«Zekâtı verilmeyen her altın ve gümüş, kıyamet gününde cehennem ateşinde kızdırılmış levhalar haline getirilip sahibinin alnına, böğrüne ve sırtına dağ vurulacaktır.»
(Sahîh-i Müslim, Zekât, 24; Sahîh-i Buhârî, Zekât, 3)
4. Farklı Ayarlardaki Altınlar Has Altına Nasıl İrca Edilir?
Kuyumculukta kullanılan altınlar 14, 18, 22 ve 24 ayar olarak farklı saflık derecelerine sahiptir. Zekât hesaplanırken altınların saf altın (24 ayar) karşılığı bulunur:
- 14 Ayar: Gram miktarı 0.585 ile çarpılarak has altın gramı bulunur.
- 18 Ayar: Gram miktarı 0.750 ile çarpılır.
- 22 Ayar: Gram miktarı 0.916 ile çarpılır (Örn: 100 gram 22 ayar bilezik = 91.6 gram saf altın).
- 24 Ayar (Külçe/Has): Gramı doğrudan hesaba katılır.
5. Elmas, Pırlanta ve Zümrüt Gibi Kıymetli Taşların Hükmü
Kadınların şahsi olarak taktığı pırlanta, elmas, inci, yakut ve safir gibi mücevherler ticari amaç taşımadığı müddetçe Hanefî dahil dört mezhebe göre zekâttan muaftır. Zira şer’î nasslarda zekâtın vücûbu altın ve gümüş madenine has kılınmıştır. Ancak bir kimse elmas veya pırlantayı satıp kâr elde etmek (ticaret malı) amacıyla elinde tutuyorsa, değerinin zekâtını ödemesi farzdır.
